Amsterdam Geldersekade 8

Amsterdams monument: Het Tabaksvat

In de achttiende eeuw heeft het pand dienst gedaan als tabakspakhuis. Daarna was er van 1804 tot 1973 een winkel van scheepsvictualiën gevestigd van de familie Vinke, vanaf 1911 Ship Chandlers Warehouse geheten. De grondlegger van de winkel was Jan Vinke, afkomstig uit de omgeving van Hardenberg in Overijssel. In de begintijd betrok hij het merendeel van de levensmiddelen en ook andere waren uit zijn geboortestreek die vanuit Zwolle door beurtschippers naar de Geldersekade werden getransporteerd. In de winkel waren behalve levensmiddelen ook tabak, medicijnen en scheepsbenodigdheden als teer, pek, zeildoek, touw, zwartsel (om verf te maken) en lijnolie verkrijgbaar.

Vinke & Co

In 1860 legde een van de opvolgers van Jan Vinke, Albertus Vinke (1838-1911), de basis voor het cargadoorsbedrijf Vinke & Co, dat op Geldersekade 18 zijn intrek nam. Dit bedrijf was van 1955 tot 1993 aan de De Ruyterkade gevestigd. Het Ship Chandlers Warehouse verhuisde in 1973 naar het Barentszplein.

Achter de hoge winkelpui van het Tabaksvat bevond zich de winkel van scheepsvictualiën, de bovenste verdiepingen waren in gebruik als pakzolder, met in de middenas dubbele hijsluiken. De hoge attiek wordt verfraaid door consoles en festoenen aan weerszijden van een zolderlicht direct onder de hijsbalk. Alle ramen hebben dezelfde houten roedenverdeling. Boven de ingang prijkt een houten reliëf van een tabaksvat waarvan de uitstulpende tabaksbladeren bijna ongemerkt overgaan in de krullerige rococo-omlijsting.

De winkel

Het tabaksvat wordt geflankeerd door het gelijknamige opschrift en twee manden met tabaksrollen. In het interieur herinneren de toonbank, de zware aan een plafondbalk hangende weegschaal, en de schappen langs de muur aan de vroegere winkelfunctie. In de schappen staan nog de oude vaten en blikken met opschrift van de inhoud alsook een afsluitbaar kastje waarin de jeneverfles was opgeborgen. De grote lessenaar op de toonbank diende voor het uitschrijven van rekeningen. Een houten paneel tegen de achterwand toont een met tabaksbladeren versierd portret van de Franse gezant in Lissabon, Jean Nicot de Villemain (1530-1600), die in Frankrijk vanuit Portugal de tabak introduceerde. Naar hem is de tabaksplant Nicotiana tabacum, en de nicotine, vernoemd. De tabak werd in 1519 voor het eerst uit Amerika naar Lissabon gebracht.

In 1984 is het Tabaksvat gerestaureerd, met behoud van de negentiende-eeuwse winkelinrichting met de houten vloer, lambrisering en balkenplafond. Tegenwoordig is in het pand een besloten restaurant gevestigd.