Amsterdam Gouden paleisjes

Amsterdam: gouden paleisjes

De grachtengordel is niet alleen opvallend door zijn vorm en het water, maar vooral door de koopmanshuizen. In de loop der jaren zijn veel panden afgebroken en daardoor variëren ze nu in hoogte, breedte en stijl. Oorspronkelijk waren ze meer uniform.

Er was een vaste kavelgrootte, waardoor de huizen diep en smal waren met een drie ramen tellende voorgevel en vier tot vijf verdiepingen.

Bij de laatste stadsuitbreiding in de 17eeeuw konden kopers bij de veiling twee kavels naast elkaar kopen. Dit resulteerde in de komst van veel dubbele grachtenpanden in het gebied tussen de Leidsegracht en de Amstel. De allerrijksten bouwden hier hun stadspaleisjes in classicistische stijl met kostbaar natuursteen, de mode van deze tijd. Vooral de befaamde Gouden Bocht kreeg daardoor zijn rijke uitstraling.

Waterhuishouding

Door historici is lang gedacht dat de halve cirkelvorm van de stad ontsproten is uit het plan van het stadsbestuur om een ‘ideale stad’ te bouwen. Deze gedachte komt voort uit hooggestemde idealen van de Renaissance. Onderzoeker J.E. Abrahamse weerlegt deze theorie. Volgens hem komt de regelmatige stadsplattegrond voort uit praktische overwegingen. Vanwege het getijde in het IJ was de beheersing van het waterpeil en de verversing van het water een probleem.

Er moesten oplossingen komen voor problemen als waterberging en –afvoer. Het stadsbestuur liet hierdoor een ingenieus stelsel van sluizen en bruggen bouwen. Desondanks bleef de stad tot de demping van de grachten in 1850 een ‘schone maagd met stinkende aderen’. Een andere praktische overweging was het maximaliseren van de opbrengst van de stadsuitbreiding.

De grachtengordel is uiteindelijk zo’n 14 kilometer gracht geworden met 80 bruggen. De stad werd planmatig uitgebreid door de explosieve bevolkingsgroei, de eis om een uitgebreid en technisch complex vestingstelsel aan te leggen volgens min of meer vastliggende regels en de waterhuishouding. De grachtengordel past bij de Gouden Eeuw waarin zij ontstond. Het kreeg de uitstraling van de rijke en machtige handelsstad die Amsterdam was geworden. De deftige naamgeving van de drie hoofdgrachten hoorde daar ook bij.